Przewlekłe wysiękowe zapalenie ucha środkowego u dzieci
Czym jest wysiękowe zapalenie ucha środkowego?
Uogólniając, jest to obecność płynu w jamie bębenkowej bez obecności objawów ostrego zapalenia ucha. Przewlekłe zapalenie ucha środkowego z wysiękiem rozpoznawane jest, gdy płyn w jamie bębenkowej utrzymuje się co najmniej 3 miesiące.
Przyczyna choroby jest wieloczynnikowa, lecz jako główną przyczynę uznaje się dysfunkcję trąbki słuchowej. Choroba jest charakterystyczna dla wieku dziecięcego. Jest to okres w którym dochodzi do częstych infekcji górnych dróg oddechowych oraz przerostu migdałka gardłowego, który uciskając na trąbki słuchowe sprzyja rozwojowi choroby. Zapalenie ucha z wysiękiem stwierdzane jest raz w życiu u większości dzieci.
Dalsze postępowanie zależy od wyniku badań słuchu oraz oceny mikroskopowej ucha. W większości przypadków wysięk występujący po przebytej infekcji górnych dróg oddechowych ustępuje w ciągu kilku miesięcy samoistnie. Jeśli zaś utrzymuje się dłużej niż 3 miesiące szansa na jego samoistne ustąpienie jest niewielka i wynosi około 20% w ciągu 3 miesięcy, 25% w ciągu 6 miesięcy i 30% po roku.
Leczenie zachowawcze
W przypadku, gdy nie stwierdza się niedosłuchu zmian otoskop popowych lub wysięgu, utrzymuje się krócej niż 3 miesiące. Wystarczające jest postępowanie zachowawcze, które może obejmować obserwacje oraz zastosowanie autoinflacji (Otovent). Eliminacja chorób współistniejących, takich jak alergia, przewlekły katar czy przerost migdałka powinna być nieodłącznym elementem leczenia.
Leczenie chirurgiczne
W przypadku, gdy płyn utrzymuje się długotrwale lub stwierdza się osłabienie sprężystości błony bębenkowej i powstawanie kieszonek wskazane jest leczenie chirurgiczne. Nieleczona choroba może doprowadzić do następstw w postaci wzrostowych zmian w obrębie ucha środkowego, a w efekcie utrwalonego i trudnego w leczeniu niedosłuchu.
Leczenie chirurgiczne w wysiękowym zapaleniu ucha polega na nacięciu błony bębenkowej i założeniu drenażu wentylacyjnego. Zabieg przeprowadza się w znieczuleniu ogólnym. Dren wentylacyjny zapewnia wentylację ucha środkowego spełniając rolę nieprawidłowo funkcjonującej trąbki słuchowej i zapewnia drogę ewakuacji dla wysięku. W trakcie zabiegu uzupełnia się leczenie o usunięcie migdałka gardłowego co poprawia efektywność.
Postępowanie pooperacyjne
Wizyty kontrolne powinny odbywać się co 3 miesiące aż do wypadnięcia drenażu. Zazwyczaj następuje to między 6 a 9 miesiącem. W przypadku pozostawania drenów Błonie bębenkowej dłużej niż 18 miesięcy wskazane jest usunięcie drenażu.
Powikłania drenażu wentylacyjnego:
- długotrwałe pozostawanie drenu w błonie bębenkowej 3%
- przetrwała perforacja błony bębenkowej w miejscu po wypadniętym drenażu 3%
- uporczywe wycieki z ucha <1%
Około 14% pacjentów wymaga ponownego drenażu w ciągu 5 lat od pierwszego zabiegu. Przypadkach gdy wysięg nawraca i są wskazania do ponownego zakładania drenażu należy rozważyć zastosowanie drenów o przedłużonym czasie zalegania. Zastosowanie tych drenów wiąże się jednak z większym ryzykiem przetrwałej perforacji w błonie bębenkowej.
Opieka nad pacjentem z drenem wentylacyjnym
Dren wentylacyjny wymaga stałego nadzoru do czasu wypadnięcia. Obecnie zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Otolaryngologów nie rekomenduje się unikania wody i kąpieli u dzieci z drenami. W przypadku wystąpienia ostrego zapalenia ucha u dziecka z drenem szybciej wystąpi wyciek treści przez dren wentylacyjny na zewnątrz, w takich przypadkach ucho należy oczyszczać watą z zalegającego wysięku, a infekcję można leczyć antybiotykiem w kroplach dousznych zamiast stosowania antybiotykoterapii doustnej.
Opracował: dr hab. n. med. Oskar Rosiak, prof. Instytutu